Nie ma produkcji seryjnej.
Jest rozmowa, projekt i robota.

Rozmowa. Piszesz, dzwonisz albo wpadasz do pracowni na kawę. Opowiadasz, czego szukasz, a ja pytam, co Ci się w tym właściwie podoba, bo często ważniejsza od kształtu okazuje się faktura, proporcja albo sposób pokazania kamienia.

Ustalenia. Wybieramy formę, kamień i wykończenie. Jeśli przynosisz własny kamień, oglądam go pod lupą i od razu mówię, czy widzę jakieś ryzyko przy oprawianiu. Na tym etapie podaję cenę i termin.

Praca przy stole. To moment, w którym pomysł i ustalenia zamieniają się w gotowy przedmiot. Nie korzystam z gotowych wzorów ani nie produkuję kolejnych egzemplarzy tego samego modelu. Każda realizacja powstaje osobno, a rozwiązania techniczne i sposób wykonania dobieram do konkretnej formy, materiału i kamienia. W trakcie pracy mogą pojawić się drobne zmiany, jeśli widzę, że dzięki nim całość będzie lepiej wyglądać albo będzie po prostu solidniejsza.

Odbiór. Biżuteria czeka w pudełku na stole w pracowni albo trafia do Ciebie kurierem.

Ile to kosztuje? Każde zamówienie jest inne, więc nie mam stałego cennika. Żeby zorientować się w cenach, zajrzyj do działu Realizacje. Przy wcześniej wykonanych pracach zobaczysz, ile kosztowały. Dokładną cenę Twojego zamówienia znasz zawsze przed rozpoczęciem pracy.

Ile trzeba czekać? Zwykle od 2 do 3 tygodni od ustalenia szczegółów. Jeśli mam wszystko pod ręką, z reguły jest szybciej. Jeśli zależy Ci na konkretnej dacie — zaręczynach, ślubie czy urodzinach — powiedz o tym na początku.

Srebro czy złoto? Pracuję wyłącznie w srebrze. To materiał, który znam najlepiej. Jeśli marzy Ci się złoty kolor, mogę pozłocić srebro grubą warstwą 24-karatowego złota o ciepłym, antycznym odcieniu. Wybierasz kamienie spośród moich albo oprawiam Twoje.

Nie jesteś z Gdańska. Nie szkodzi. Wszystko da się ustalić mailowo lub przez telefon. Robiłem już zamówienia dla klientów z innych miast i z zagranicy. Wysyłam paczką, kurierem / InPost / DPD Pickup.

Jak ustalić rozmiar? Najlepiej i najpewniej wpaść do najbliższego jubilera. Zmierzą dokładnie i najczęściej jest to bezpłatne.

Jeden szczegół, który większość pomija: palec zmienia się w ciągu dnia. Rano jest szczuplejszy, wieczorem i w upale – grubszy. Mierz w ciągu dnia, nie zaraz po wstaniu.

I jeszcze jedno – im szersza obrączka, tym większy powinien być rozmiar. Warto o tym pamiętać, zanim złożysz zamówienie.

Jeśli szukasz pierścionka zaręczynowego, ale nie takiego, jaki można znaleźć w każdym salonie jubilerskim, to dobrze trafiłeś. Jak zauważyłeś, moje prace są inne: z surowymi kamieniami, fakturą, śladami pracy i formami niespotykanymi na co dzień. Jeśli natomiast szukasz klasycznej oprawy z drobnymi szlifowanymi kamieniami i idealnie gładkiej obrączki, prawdopodobnie lepiej odnajdziesz się gdzie indziej.

Nie robię klasycznej biżuterii tylko dlatego, że jest klasyczna, i nie podejmuję się oprawy kamienia, jeśli wiem, że nie da się tego zrobić bezpiecznie. Zanim jednak powiem „nie”, staram się dobrze zrozumieć, czego szukasz. Często da się znaleźć inne rozwiązanie.

Nie szukam inspiracji na siłę

Najciekawsze rzeczy zaczynają się wtedy, kiedy nie ma jeszcze gotowego rozwiązania. Pomysł może pojawić się podczas takiej rozmowy, ale równie dobrze może przyjść wcześniej, zupełnie przypadkiem, kiedy coś zobaczę i zatrzyma mnie na chwilę. Nie chodzę po lesie z myślą, że dzisiaj muszę znaleźć nowy motyw na pierścionek. Jeżeli coś rzeczywiście mnie zainteresuje, zapamiętuję to albo robię zdjęcie i później wracam do tego przy stole. Czasem jest to struktura kory, czasem gałąź, na której zobaczę porost, a czasem forma czegoś, co znalazłem nad wodą. Musi być w tym coś, co sprawi, że pomyślę: chciałbym zobaczyć tę formę w srebrze.

Szczególnie interesuje mnie to, jak natura potrafi tworzyć kształty, których sam prawdopodobnie nigdy bym nie wymyślił. Dobrym przykładem jest wspomniany porost znaleziony kiedyś na gałęzi podczas spaceru po lesie. Nie chodziło mi o ogólne skojarzenie z naturą, tylko o ten konkretny porost — jego powierzchnię, sposób, w jaki przyrósł do drewna, nieregularne krawędzie i wszystkie drobne rzeczy, które sprawiają, że wygląda właśnie tak. Od pewnego czasu chodzi mi po głowie pierścionek, który wyglądałby tak, jakby ten kawałek mchu rzeczywiście wyrósł na palcu. Nie wiem jeszcze dokładnie, jak go zrobię, i właśnie to jest w tym ciekawe. Być może zajmie mi to dużo czasu, być może będę do tego wracał kilka razy. Nie wszystko musi zostać rozwiązane od teraz.

Podobnie było z morzem, chociaż tutaj dochodzi jeszcze cała historia mojego morskiego akwarium, które przez kilka lat bardzo mnie wciągało. Fascynowało mnie w nim nie tylko to, co było widać na pierwszy rzut oka, ale przede wszystkim ogromna różnorodność organizmów i zależności między nimi. Od bardzo małych stworzeń, jak wieloszczety, przez rozgwiazdy i inne szkarłupnie, dzikie kraby, które przybyły wraz z żywą skałą czy krewetki, aż po większe struktury tworzone przez koralowce. Można było patrzeć na akwarium przez długi czas i ciągle zauważać coś nowego. Czasami jakieś stworzenie pojawiało się tylko na chwilę i znikało, a innym razem dopiero po dłuższym czasie człowiek orientował się, że coś tam właściwie żyje. Duża część mojej biżuterii ma swoje źródło właśnie z takich obserwacji, szczególnie w formach związanych z rafą koralową.

To jest dla mnie ciekawe również dlatego, że natura dochodzi do swoich form na bardzo różne sposoby. Gałąź albo pąk mogą zmienić się w ciągu jednego sezonu, a struktury rafowe powstają przez znacznie dłuższe procesy. Nie chodzi mi o samą skalę czasu, tylko o to, że efekt końcowy potrafi być niezwykle skomplikowany, mimo że nikt go wcześniej nie narysował i nie zaplanował w taki sposób, w jaki planuje się przedmiot przy stole. Właśnie dlatego lubię patrzeć na takie rzeczy z bliska. Często mam wrażenie, że wiele form, które chciałbym zrobić, natura już dawno wymyśliła lepiej ode mnie.

Lawa fascynuje mnie z zupełnie innego powodu. To forma, która zaczyna się od czegoś gwałtownego i niszczycielskiego, a kończy jako zastygła skała, którą można wziąć do ręki i oglądać z bliska. W przypadku Lava interesowała mnie właśnie ta powierzchnia, która powstaje po zastygnięciu — porowata, pełna dziur i przypadkowych kształtów. W srebrze można zbudować formę, która nie udaje idealnej powierzchni, tylko pozwala jej zostać taką, jaka jest. Stąd wzięły się pierścionki i obrączki z tej kolekcji. Być może z czasem pojawią się tam kolejne rzeczy, ale na razie ta forma sama w sobie daje mi jeszcze sporo możliwości.

Projekt powstaje przy stole

Kiedy już coś mnie zainteresuje, zaczyna się zupełnie inna część pracy. Nie robię szczegółowych rysunków, według których później tylko odtwarzam gotowy projekt. Zwykle mam w głowie ogólny kierunek i dopiero przy stole zaczynam sprawdzać, co rzeczywiście da się z tego zrobić. Materiał bardzo często podpowiada kolejne rozwiązanie. Coś, co na początku miało wyglądać w jeden sposób, po wykonaniu pierwszego fragmentu zaczyna prowadzić mnie gdzie indziej. Jeżeli ta nowa droga wydaje mi się lepsza, idę za nią. Dlatego projektowanie i wykonywanie biżuterii są u mnie właściwie jednym procesem. Najpierw nie projektuję, a później produkuję według instrukcji, nie — w dużej mierze projekt powstaje właśnie podczas pracy.

Tego nauczyłem się od Szymona

Techniki nauczyłem się między innymi od mojego brata Szymona. To on dał mi możliwość wejścia w ten świat od strony warsztatu i nauczył mnie podstaw, bez których dzisiaj nie mógłbym pracować w taki sposób, w jaki pracuję. Lutowanie, srebro, różne rodzaje lutów, ich twardość, kolejność wykonywania poszczególnych elementów — to są rzeczy, które trzeba po prostu znać.

Szymon pracuje jednak zupełnie inaczej niż ja. U niego jest więcej porządku, pomiarów, określonych etapów i kontroli nad tym, co dzieje się po kolei. U mnie jest więcej reagowania na to, co pojawia się na stole. To są dwa różne światy, ale nie traktuję tego jako przeciwieństwa. Fundament techniczny, który od niego dostałem, nadal jest częścią tego, jak pracuję. Bez niego prawdopodobnie moja historia z jubilerstwem wyglądałaby zupełnie inaczej.

Srebro, powierzchnia i to, co dzieje się po drodze

Najlepiej czuję się w srebrze, bo znam ten materiał i wiem, jak się zachowuje. Jest dla mnie wdzięczny i przewidywalny, a jednocześnie daje bardzo dużo możliwości, szczególnie wtedy, kiedy nie próbuje się go za wszelką cenę wygładzić. Naturalne ściemnienie srebra nie zawsze jest czymś, co trzeba usuwać. Czasami właśnie dzięki temu powierzchnia zaczyna wyglądać ciekawiej. Na zewnątrz lubię zostawiać ślady pracy i nierówności, natomiast wnętrza pierścionków najczęściej poleruję bardzo dokładnie, żeby dobrze leżały na palcu i były łatwe do utrzymania w czystości. To, co dzieje się na zewnątrz, i to, co dzieje się od strony palca, nie musi wyglądać tak samo.

Wykończeniem jest również oksyda lub złocenie, przez to powierzchnie dostają zupełnie inny charakter. Coraz bardziej interesują mnie same sposoby wykańczania powierzchni i to, jak można uzyskać kolor bez zabijania drobnych struktur, które są dla mnie najważniejsze. Chciałbym w przyszłości wejść w ten temat znacznie głębiej. Myślę o czerni, matowej bieli, koralowej czerwieni i innych kolorach, które mogłyby pojawiać się przy formach inspirowanych porostami czy organizmami morskimi. Mam też piec do emalii, który na razie stoi i czeka na swój moment. Nie wszystko musi jednak wydarzyć się od razu.

Nie wszystko wychodzi za pierwszym razem

Praca ręczna oznacza również to, że czasami coś po prostu nie wychodzi. Zdarza się, że wieczorem patrzę na skończony przedmiot i wydaje mi się, że wszystko jest w porządku, a następnego dnia, przy świetle dziennym, widzę, że coś jednak nie gra. Rzecz jest wykonana poprawnie, ale po prostu nie podoba mi się już tak, jak poprzedniego dnia. Nie wyrzucam wtedy od razu wszystkiego na złom. Jeżeli da się coś przeciąć, przylutować ponownie albo zmienić fragment formy, najczęściej próbuję to uratować. Zdarza się też, że odkładam rzecz i wracam do niej później, kiedy wiem już, co właściwie chciałbym w niej zmienić.

Są sytuacje bardziej nerwowe. Przy oprawianiu kamienia może odpaść łapka, jeżeli coś zostało zlutowane nie tak, jak powinno. Srebro ma jednak tę zaletę, że można usunąć uszkodzony element i zrobić go jeszcze raz. Gorzej, kiedy rzecz już jest pozłocona albo inne wykończenie, bo wtedy wysoka temperatura może oznaczać konieczność ponownego wykonania większej części pracy. Szczególnie wymagający potrafi być bursztyn, zwłaszcza nieregularny. Trzeba wtedy dopasować oprawę do konkretnego kamienia i uważać, żeby podczas osadzania go nie uszkodzić. Z czasem człowiek zaczyna po prostu wiedzieć, gdzie można sobie pozwolić na więcej, a gdzie trzeba zwolnić.

Najpierw trzeba dobrze zrozumieć, co właściwie ma powstać

To samo dotyczy zamówień. Kiedy ktoś przynosi własny kamień, najpierw muszę go dokładnie obejrzeć. Sprawdzam, czy nie ma pęknięć albo miejsc, które mogą stać się problemem podczas oprawiania. Jeżeli widzę ryzyko, mówię o nim od razu. Nie chcę sytuacji, w której klient dowiaduje się o problemie dopiero wtedy, kiedy kamień jest już uszkodzony. Czasem lepiej poszukać innego kamienia albo zmienić sposób oprawy. Jeżeli wiem, że konkretnego kamienia nie da się bezpiecznie oprawić, mam prawo powiedzieć, że tego nie zrobię.

Poza tym rozmowa z klientem nie ma u mnie jednego ustalonego schematu. Jeżeli ktoś pokazuje mi zdjęcie konkretnego pierścionka, możemy potraktować je jako punkt wyjścia i zrobić coś w podobnym kierunku, ale niekoniecznie identycznego. Jeżeli ktoś przychodzi z własnym pomysłem, staram się zrozumieć, co właściwie mu się w nim podoba, bo czasami najważniejszy nie jest sam kształt, tylko pewna faktura, sposób pokazania kamienia albo proporcja. A jeżeli ktoś daje mi całkowitą swobodę, wtedy najczęściej zaczynam od tego, co jest w takim zamówieniu najbardziej konkretne. Jeżeli klient przynosi kamień, najpierw zastanawiam się, jak go pokazać i jak go oprawić. Dopiero później dochodzą powierzchnia srebra, proporcje i cała reszta formy. Nie jest to jednak żelazna kolejność. Każde zamówienie może zacząć się trochę inaczej.

Pamiętam zresztą sytuację z początków mojej pracy, która nauczyła mnie, że nie warto zbyt szybko kończyć takiej rozmowy. Przyszły do mnie dwie dziewczyny, które chciały zrobić sobie obrączki z białego złota. Wtedy nie pracowałem z tym materiałem, więc powiedziałem im po prostu, że go nie mam i nie będę mógł tego zrobić. Rozmowa się skończyła i dziewczyny wyszły. Dopiero później zacząłem o tym myśleć i dotarło do mnie, że przecież wcale nie musiałem na tym poprzestać. Mogłem zapytać, czego dokładnie potrzebują, porozmawiać o innych możliwościach albo spróbować znaleźć rozwiązanie. Dzisiaj patrzę na tę sytuację i myślę: tak się nie robi. To był mój konkretny błąd, ale właśnie dlatego go pamiętam. Nie dlatego, że nie zrobiłem wtedy dwóch obrączek, tylko dlatego, że zbyt szybko uznałem, że skoro nie mogę zrobić dokładnie tego, o co ktoś prosi, to nie mam już nic więcej do zaoferowania.

Dzisiaj staram się raczej szukać rozwiązania. Nie oznacza to, że wszystko jest możliwe i że każde zamówienie przyjmę bez zastanowienia. Chodzi bardziej o to, żeby najpierw dobrze zrozumieć, czego druga osoba właściwie szuka, a dopiero później zdecydować, czy i jak można to zrobić. Najciekawsze są dla mnie sytuacje, w których klient ma tylko ogólną ideę i daje mi trochę swobody. Wtedy mogę dołożyć do tej rozmowy własny sposób patrzenia na formę. Czasami z takiego zamówienia wychodzi później coś, co zaczyna żyć własnym życiem.

Tak było między innymi przy zamówieniu od klienta z Litwy. Najpierw zrobiłem dla niego pierścionek zaręczynowy, a później wrócił po obrączki. Nie były to klasyczne obrączki. Miały w sobie coś z dawnych pierścieni rzymskich — cięższą formę, kamienie i tę charakterystyczną niedoskonałość, która sprawia, że wyglądają trochę jak przedmiot znaleziony podczas wykopalisk. To zamówienie otworzyło mi kierunek, którego wcześniej nie rozwijałem w ten sposób, i z czasem pojawiły się kolejne rzeczy o podobnym charakterze. Tak właśnie czasami zaczyna się nowa droga: nie od planu stworzenia kolekcji, tylko od konkretnej rozmowy z konkretną osobą.

Czasem to nie ja przynoszę pomysł do warsztatu

Innym razem pomysł przyszedł do mnie właściwie gotowy w postaci materiału. Sylwia, z którą znam się jeszcze z czasów Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni-Orłowie, robi ceramikę i któregoś razu pokazała mi swoje ceramiczne „oczka”. Były niewielkie, miały różne kształty i kolory, a na ich powierzchniach działy się rzeczy, których nie dało się po prostu zaprojektować na komputerze. Od razu zobaczyłem je w srebrze. Najpierw zrobiłem kilka opraw, żeby sprawdzić, jak będą wyglądały razem, a później Sylwia przyjechała z całą torbą ceramiki i wysypała ją na stół. Przeglądaliśmy te kawałki przy kawie i właściwie od razu było wiadomo, że to jest początek czegoś fajnego.

Tak powstała Kerá. Nie dlatego, że pewnego dnia usiadłem i postanowiłem stworzyć kolejną kolekcję, tylko dlatego, że ktoś przyniósł do warsztatu materiał, który mnie zainteresował. Ceramiczne elementy robi Sylwia, ja dostaję gotowe rzeczy i dopiero wtedy zaczynam myśleć o srebrze. Podobają mi się właśnie te małe różnice między nimi. Nie mam wpływu na to, co wydarzy się podczas ich powstawania i wypalania, więc kiedy trafiają do mnie, muszę się do nich dopasować. To trochę odwraca zwykłą kolejność pracy. Nie zaczynam od własnej formy, do której później dobieram dodatek. Najpierw mam coś, co już istnieje, a dopiero potem buduję wokół tego resztę.

Podobnie działa to przy zamówieniach, w których klient przynosi własny przedmiot albo kamień. Zdarza się, że ktoś pokazuje mi muszlę i pyta, czy dałoby się zrobić z niej wisior. Innym razem przychodzi z kamieniem, który dostał od kogoś bliskiego. W takich sytuacjach najważniejsze jest dla mnie to, żeby nie zgubić tego, co było powodem, dla którego dana rzecz w ogóle trafiła do warsztatu. Nie chcę jej przykryć srebrnym efektem tylko dlatego, że potrafię zrobić efektowną oprawę. Jeżeli coś ma być punktem wyjścia, powinno nadal pozostać ważne.

Najważniejsza jest pierwsza reakcja

A później przychodzi moment, który jest dla mnie chyba najciekawszy ze wszystkiego. Praca się kończy, pierścionek jest gotowy, a ja odkładam go na stół. Czasami pudełko jest już przygotowane, kawa się parzy, klient przychodzi i po prostu je otwiera. Wtedy nie trzeba wiele tłumaczyć. Można opowiedzieć, dlaczego coś zostało zrobione w taki sposób, ale pierwsza reakcja jest najważniejsza. To jest chwila, w której dowiaduję się, czy to, co przez ostatnie dni albo tygodnie było tylko moim pomysłem i pracą przy stole, rzeczywiście trafiło do drugiej osoby.

Po drodze zdarzają się oczywiście rzeczy, których klient nigdy nie zobaczy. Bywa, że kamień pęknie tuż przed terminem i nagle trzeba znaleźć podobny. Miałem sytuację, kiedy zamiast spokojnie kończyć zamówienie, jeździłem po Gdańsku tramwajem od jednego zaufanego miejsca do drugiego, próbując znaleźć kamień, który pozwoli mi dotrzymać terminu. Były też takie dni, kiedy coś trzeba było poprawić po raz drugi albo trzeci, choć z zewnątrz gotowy przedmiot wyglądał już zupełnie normalnie. To jest część tej pracy. Klient najczęściej widzi pudełko na stole. Nie widzi wszystkich decyzji, zmian i drobnych problemów, które wydarzyły się po drodze.

Nie wszystko, co robię, musi być też odkryte od razu. W pierścionkach lubię to, że powierzchnia potrafi zmieniać się wraz ze światłem. Jeden fragment może być widoczny bardzo wyraźnie, kiedy światło pada z boku, a kilka sekund później znika w cieniu. Trochę przypomina mi to moje akwarium, w którym niektóre stworzenia pojawiały się tylko na chwilę. Człowiek wiedział, że tam są, ale musiał akurat spojrzeć w odpowiednim momencie. W biżuterii działa to podobnie. Niektóre szczegóły nie muszą być pokazane od razu.

Warsztat nie jest zamkniętą historią

I chyba dlatego Warsztat nie jest dla mnie zamkniętą historią. Nadal mam rzeczy, do których chcę wrócić. Porost, który chciałbym kiedyś przenieść na palec tak dokładnie, żeby przy pierwszym spojrzeniu trudno było powiedzieć, czy to jeszcze roślina, czy już srebro. Powierzchnie, kolory i sposoby wykończenia, których jeszcze nie mam do końca rozpracowanych. Emalia, która czeka na swój moment. Kolejne formy, które pewnie pojawią się przypadkiem, kiedy coś zobaczę albo ktoś przyniesie do warsztatu materiał, na który wcześniej nie patrzyłem w ten sposób.

Bo właśnie na tym polega dla mnie ta część pracy. Nie na tym, żeby mieć z góry zamkniętą listę rzeczy, które będę robił przez następne kilka lat. Raczej na tym, żeby zostawić sobie możliwość reagowania na to, co pojawi się po drodze. Czasem będzie to pomysł klienta, czasem kamień, czasem kawałek ceramiki, a czasem coś znalezionego podczas zwykłego spaceru. Siadam wtedy przy stole i zaczynam sprawdzać, co można z tego zrobić.